Ontstaansgeschiedenis van het lied der Moorsoldaten.

Ontstaansgeschiedenis van het lied der Moorsoldaten.
Het ontstaan van dit lied heeft een geschiedenis. Nadat in Borgermoor de nacht van de lange latten had plaats gevonden, bedachten gevangenen, dat men moest laten zien, dat men niet klein te krijgen waren.

Anderen hadden daartegen bedenkingen, want dat lokte misschien nog meer agressie en strafmaatregelen op.
Toch werd er een aanzet gegeven, om een soort circusvoorstelling te geven, maar men was bang, dat de nazi’s met die voorstelling propaganda konden maken om te laten zien, hoe goed de behandeling in Borgermoor wel niet was.
Aanplakbiljetten worden gemaakt, en overal opgehangen, en de eerste voorstelling van “Zirkus Konzentrani” op een mooie zondagse zomerdag in 1933, aanvang 2.30 uur is aanstaande.
Rond de klok van twee, begint onder een stralende zon, en onder een strakke blauwe lucht het publiek toe te stromen. Een aantal medegevangenen, wijst iedereen een plek om op de grond te zitten, en een clown loopt rond met een plank op zijn buik, met daarop verse uit het veen gestoken ijsjes voor 10 pfenning, in de vorm van grote stukken turf.
Om even voor half drie komen de bewakers, met de kampcommandant voorop, zij nemen wat onwennig plaats om de voor hen aanwezige zitplaatsen, onder toeziend oog van 900 gevangenen die stil geworden, toekijken. Wel zijn de bewakers dusdanig geplaatst, dat foto’s maken niet gaat, omdat zij tegen de zon in moeten kijken.
Het optreden van de artiesten van “Zirkus Konzentrani”, is een groot succes, acrobaten, worstelaars, gymnasten, zangers en humoristen. Niets en niemand, ook de SSers niet, werden gespaard, met karakteristieke uitspraken van bewakers wordt de draak gestoken, het eindeloos tellen bij appel’s, en het zingen van een der bewakers erg geliefd lied over een boswachterdochter, werd keer op keer herhaald.
De SSers vermaken zich kennelijk opperbest, en zijn in een uitstekende bui, en namen de spot voor lief.
Een der hoogtepunten is een sentimenteel Wolgalied door 1 zanger gebracht, en waarbij het koor neuriend het refrein ten gehore brengt. Het lied moet enkele keren herhaald worden, waarbij ook toeschouwers mee neurien. Daarna komt het lied van de moorsoldaten, geschreven door de mijnwerker Johann Esser en Wolfgang Langhoff en op muziek gezet door Rudi Goguel, een lied dat door vele repetities al redelijk bekend en populair geworden was.
Het werd een groot succes, bij het 2ecouplet werd al meegezongen, en bij het laatste couplet werd er door zo’n 900 gevangenen meegezongen, en zelf de SSers waren verrukt en zongen mee, en wilden na afloop de tekst ook graag overnemen. Bij het laatste refrein, “Dann ziehen die Moorsoldaten nicht mehr mit dem Spaten ins Moor”, staken de zangers demonstratief hun schoppen in het zand, en marcheerden van hun geimproviseerd podium af, de schoppen achterlatend, roerloos rechtop in het zand, als ware het kruisen voor hun omgekomen mede gevangenen.
Maar na twee dagen, werd het lied al op last van de kampcommandant verboden, kennelijk had men toen de tekst beter nagelezen.
Maar het lied werd toch nog veel gezongen, op weg naar het veen gaven bewakers vaak opdracht om het lied te zingen, buiten het kamp waren zij immers de baas. Ook is het lied al tijdens de Spaanse burgeroorlog (1936-1939) in gebruik als strijdlied, en verzetsmensen in Frankrijk maakten ook gebruik van het lied, evenals dat het werd opgenomen in liederenbundels van de Arbeidsbeweging. In heel Europa was het voor 1945 een bekend lied, en ook was het al tot in Amerika doorgedrongen. Later, veel later werd het ook ten gehore gebracht bij bijv. demonstraties tegen de Vietnamoorlog en de atoombewapening.

Wir sind die Moorsoldaten

Wohin auch das Auge blicket,
Moor und Heide nur ringsum.
Vogelsang uns nicht erquicket,
Eichen stehen kahl und krumm.
Wir sind die Moorsoldaten
Und ziehen ,it dem Spaten
Ihns Moor.

Hier ins dieser den heide
Ist das Lager aufgebaut,
Wo wir ferne jeder freude
Hinter Stacheldraht verstaut.
Wir sind die Moorsoldaten
Uns ziehen mit dem Spaten
Ins Moor.

Morgens ziehen die Kolonnen
Ins das Moor zur Arbeit hin.
Graben bei der Heisen sonnen
Doch zur Heimat steht der Sinn.
Wir sind die Moorsoldaten
Uns ziehen mit dem Spaten
Inhs Moor.

Heimwerts, heimwerts jeder schnet,
Zu den Eltern, Weid und Kind.
Manche Brust ein Seufer dehnet,
Weil wir gefangen sind.
Wir sind die Moorsoldaten
Und ziehen mit dem Spaten
Inhs Moor.

Auf und nieder gehen die Posten,
Keiner, keiner kann hindurch
Flucht wird nur das Leben kosten,
Vierfach ist umzunt die Burg.
Wir sind die Moorsoldaten
Uns ziehen mit dem spaten
Inhs Moor.

Doch fer uns gibt es keine Klagen,
Ewig kann’s nicht Winter sein,
Einmal werden froh wir sagen:
Heimat, Du bist wieder mein!
Dann Ziehn die Moorsoldaten
Nicht mehr mit dem spaten
Ihns Moor.

Dann ziehn die Moorsoldaten
Nicht mehr mit dem spaten
Ihns Moor!

Wij zijn de Moorsoldaten (vertaling Nico Rost)

Waarheen onze ogen blikken
Veen en heide alom.
’t Vogellied kan geen verkwikken,
D’ eiken staan verdord en krom.
Wij zijn de veensoldaten
En spitten godverlaten
In’t veen !

Hier in de woeste heide
Is de kampplaats opgebouwd,

Waar wij het ver geluk verbeiden

Achter prikkeldraad en hout.

Wij zijn de veensoldaten

En spitten godverlaten

In’t veen !

s’ Morgens gaat het door de landen
Naar de arbeid, zwaar en zwart;
Graven wij in’t zonnebranden.
Maar naar huis trekt ieders hart.
Wij zijn de veensoldaten
En spitten godverlaten
In’t veen !

Huiswaarts, huiswaarts gaan de oogen
Uit het land naar vrouw en kind.
Hoeveel zuchten gaan omhoog en
Zijn verloren in de wind?
Wij zijn de veensoldaten
En spitten godverlaten
In’t veen !

Heen en weer gaan de posten,
Ieder van ontkomen droomt.
Vluchten zou het leven kosten,
Viermaal is de burcht omzoomd.
Wij zijn de veensoldaten
En spitten godverlaten
In’t veen !

Maar wij mogen toch niet klagen,
Eeuwig kan ’t geen winter zijn.
Eenmaal zeggen wij, na dagen,
Vaderland! Gij zijt weer mijn!
Dan spitten de soldaten
Niet meer Godverlaten
In’t veen!..

Dan spitten de soldaten
Niet meer Godverlaten
In”t veen!….

Van het lied zijn meerdere vertalingen en bewerkingen gemaakt.

colofoon: Die Moorsoldaten. W.Langhoff

15 gedachten over “Ontstaansgeschiedenis van het lied der Moorsoldaten.

  1. Het lied werd op een bergafenis gespeeld; ik wilde de betekenis ervan horen en kreeg het hele verhaal. Wist ik niets van. Bedankt en groet voor de ‘moorsoldaten’

    Like

  2. Mag ik U vragen wat al die vreemde lettertekens zijn in de tekst? Ik wilde dat weghalen, maar dan weet ik niet welke woorden er wél moeten staan. bv direct in begin bij
    Bargermoor, (dat vermoed ik) maar dan met zoveel erbij. Ook in de 3e alinea bij …Zirkus…. durf ik niet te zeggen wat er moet staan.

    Wij zingen nl het Veensoldatenlied op o.a. 4 mei en dit verhaal wil ik doorgeven, maar niet op deze manier.

    Ik hoor graag van U, met vriendelijke groet,
    Joke de Wit

    Like

  3. Prachtig lied, met zeer trieste achtergrond. Ga morgen (voor de 2e keer) mee op excursie naar de voormalige concentratiekampen in die buurt onder leiding van Piet Albers uit Emmen. Zeer indrukwekkend.

    Like

  4. Was zeer ontroerd toen ik voor de eerste keer De moorsoldaten op de begrafenis van
    Marcel Arras hoorde
    Een gewapend Weerstander gevangen gezet in Breendonk na verschillende kampen
    uiteindelijk bevrijd in Dachau.
    Overleden op 07-04-2011 op 95 jarige leeftijd

    Like

  5. wat mij opvalt is dat het 2e deel vh verhaal heel duidelijk is – de opvoering vd circusvoorstelling-, maar dat het lykt of het begin incompleet is:
    -wat waren het voor gevangenen? kennelijk nazi-duitsland
    -waarom moerassoldaten?
    -ging het om een gevangenenkamp en zo ja, waar dan?
    -wie maakten het lied, de melodie?
    graag hoor ik hier meer over, het is een lied dat moet blyven leven.

    Like

  6. in het begin van de nazi tereur werden vooral de sociaal democraten nu socialisten en joden opgesloten in kampen duitsland was toen een bevriende mogendheid, en ontsnapte gevangen uit deze kampen die in nederland gepakt werden zijn terug gestuurd.
    Willie Brant later burgemeester van Berlijn en bondskanslier ontsnaptte tijdens een razia door nederlandse politie in Blaricum waar een bijeenkomst was van de socialistiche internationale .
    sommige deelnemers die uitgeleverd zijn aan duitsland hebben dit niet overleefd.
    deze moorkampen zijn samen met oranienburg de eerste duitse concentratiekampen.deze werden gerund door de sa.

    Like

  7. Dwangarbeiderslied, gezongen door de heer Jan Wisse ( Nieuw Vennep 1929 – ), vernomen van zijn broer Henk kort na Tweede Wereldoorlog; opgetekend door Hans van der Veen, Leiden, 9 – XI – 2013:

    Ik ging eens naar Duitsland,
    wat moet ik daar doen?
    Ik kreeg er een spade,
    een schop en een schoen.
    Daar moet ik gaan graven,
    in keiharde grond.
    Ik zal je vertellen,
    wat ik daar ondervond,
    wat ik daar ondervond.

    ’s Avonds, als ik moe was
    van ’t graven en spitten,
    ging ik naar het Lager
    om lekker te pitten.
    Toen kwamen de Tommies,
    die gooiden wat neer.
    Meer kan ik niet zeggen,
    want ze gooiden nog meer,
    want ze gooiden nog meer..

    Heb de oorspr. Duitse versie gecorrigeerd:

    Wir sind die Moorsoldaten.
    Wohin auch das Auge blicket,
    Moor und Heide nur ringsum.
    Vogelsang uns nicht erquicket,
    Eichen stehen kahl und krumm.
    Wir sind die Moorsoldaten
    und ziehen mit dem Spaten
    ins Moor.

    Hier in dieser öden Heide
    ist das Lager aufgebaut,
    wo wir fern von jeder Freude
    hinter Stacheldraht verstaut.
    Wir sind die Moorsoldaten
    und ziehen mit dem Spaten
    ins Moor.

    Morgens ziehen die Kolonnen
    in das Moor zur Arbeit hin.
    Graben bei dem Brand der Sonne,
    doch zur Heimat steht der Sinn.
    Wir sind die Moorsoldaten
    und ziehen mit dem Spaten
    ins Moor.

    Heimwärts, heimwärts jeder sehnet,
    Zu den Eltern, Weib und Kind.
    Manche Brust ein Seufzer dehnet,
    weil wir gefangen sind.
    Wir sind die Moorsoldaten
    und ziehen mit dem Spaten
    ins Moor.

    Auf und nieder gehen die Posten,
    keiner, keiner kann hindurch.
    Flucht wird nur das Leben kosten,
    vierfach ist umzäunt die Burg.
    Wir sind die Moorsoldaten
    und ziehen mit dem Spaten
    ins Moor.

    Doch für uns gibt es kein Klagen,
    ewig kann’s nicht Winter sein.
    Einmal werden froh wir sagen:
    Heimat,du bist wieder mein!
    Dann ziehn die Moorsoldaten
    nicht mehr mit dem Spaten
    ins Moor.
    Dann ziehn die Moorsoldaten
    nicht mehr mit dem Spaten
    ins Moor!

    Like

  8. Ik heb een vierstemmige bewerking voor mannenkoor in de jaren zeventig gezongen door het ANJV koor in Groningen in een Nederlandse vertaling van het koor zelf.

    Like

  9. Beste Henk van der Velde,
    Zou die vierstemmige bewerking voor mannenkoor nog ergens te vinden zijn? Ik lees dat het ANJV koor in Groningen ontbonden is in 1992. Er wordt melding gemaakt van archieven in Groningen, maar zou iemand die partituur nog hebben ? En zo ja, kan deze gedeeld worden?
    Wij zijn een jong gospelkoor in Wetteren, België, en zouden het lied van de moorsoldaten willen zingen op 15/10/2016 op een benefietconcert t.v.v. vluchtelingenwerkgroep in Wetteren.
    Alvast dank,

    Like

  10. Jeroen De Wilde, zowel het Brussels Brecht Eislerkoor als het Hasselts Omroerkoor hebben een vierstemmige versie in hun repertoire. Het zijn echter partituren voor gemengd koor (sopraan, alt, tenor, bas)

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: