Hanze, het Hanzeverbond, en zijn leden

Hanze, een woord dat vooral bekend is als samenwerkingsverband tussen steden, steden die beurtelings een Hanzedag organiseren, waar dan elke zich vroeger Hanzestad noemende plaats of stad zich kan presenteren.

Voor 1980 was het woord wel bekend, maar dan meer in de kring van geschiedeniskenners.

Bij het 750 jarig bestaan van Zwolle als stad, werd er een Hanzemarkt georganiseerd, welke de stad weer in de schijnwerpers zette als lid van het eens zo machtige verbond van de Duitse Hanze, waarin Zwolle overigens een heel bescheiden rol in heeft gespeeld.

Vanaf 1980, heeft Zwolle wel een rol van betekenis gespeeld, de tijd van de Nieuwe Hanze, welke vooral een nostalgisch en toeristische trekpleister is geworden, en welke heel veel toeristen trekt. Het was Zwolle die de oude Hanze nieuw leven heeft ingeblazen.

Maar Hanze is meer, Hanze is een woord dat ontstond in het begin van de middeleeuwen, en was in gebruik op de Britse eilanden en het noord Europese vasteland, grofweg het gebied tussen Seine en Elbe. En heeft een Germaanse oorsprong.

De betekenis was tweeledig:

1e handelaren waren verplicht om te betalen (de zogenaamde Hanze of Hense) voor het recht om handel te drijven in een stad of streek.

2e een vereniging van kooplieden of handelaren, van een stad of streek, welke vereniging gebruik maakte van het voorrecht om handel te drijven met andere gebieden, en welke vereniging het Hanzerecht hadden betaald.

De 1e Hanzeverenigingen.

De eerste verenigingen waaraan de naam Hanze verbonden was, waren hoofdzakelijk Vlaamse particuliere groothandelaren uit een en dezelfde stad, die later onder voogdij kwamen van de stadsbesturen. Zij waren opgericht, om handel te kunnen drijven met buiten hun stad gelegen handelsgebieden, en waarbij de leden een hoog entreegeld moesten betalen voor men lid kon worden.

Handelaren uit Gent hadden al een Hanze opgericht in de 12 eeuw voor hun handel op het gebied van het Rijnland.

Ook Sint Omaar had in diezelfde periode een Hanze voor hun handel op Engeland en Frankrijk.

Ook handelaren uit andere Vlaamse steden gingen onderling zo’n Hanzeverbond aan, zeker toen zij zagen dat het hun voordeel kon brengen.

Vervolgens organiseerden een aantal Vlaamse steden zich, om gezamenlijk een Hanze op te richten, “Vlaamse Hanze van Londen” genaamd, behalve Gent en Sint Omaar, hun Hanzen bleven overigens afzonderlijk bestaan, waren ook bijv. Brugge en Ieper van de partij, welke laatste twee steden de leiding namen. Andere leden waren: Aardenburg, Oostburg, Damme, Oudenburg, Torhout, Diksmuiden, Veurne, St.Winoksbergen, Rijsel, Doornik e.a.

Op het eind van de 13e eeuw, liep de actieve handel op Engeland en Schotland terug, en dat was tevens het einde van deze Hanze, de zogeheten “Vlaamse Handel op Londen.

Dan was er nog een Hanze, de Hanze van de XVII steden, kortweg genaamd de “XVII steden. Deze Hanze was van oorsprong een groep van invloedrijke handelaren welke uitgroeide tot een groep van 17 steden in Noord Frankrijk en Vlaanderen, en waartoe zich later nog een achttal steden toetrad. Deze Hanze richtte zich vooral op de handel met Italië, en dan op de vele belangrijke jaarmarkten van het gebied in de Champagne, de verzamelplek voor handelaren uit Nederland, Duitsland, Frankrijk en Italië, die elkaar daar ontmoeten. Ook een jaarmarkt waarbij handelaren de lakenhandel wilden bevorderen.

Op het eind van de 13e eeuw, verloren die jaarmarkten hun grote betekenis, en was ook deze Hanze gedoemd te verdwijnen. Opmerkelijk was wel, dat deze Hanze enkel bestemd was voor particuliere handelaren en kooplieden.

De Duitse of Dudense Hanzevereniging.

De belangrijkste Hanze, was de Duitse Hanze, al genoemd in een oorkonde van de Zweedse koning Magnus (1343).

Het is de Duitse stad Lubeck, welke de belangrijkste stad was van de verschillende hanzen in de omliggende steden in de 2e helft van de 12e eeuw. Er was nog geen grote samenwerking, die kwam pas in het midden van de 14e eeuw, geholpen door het bestaan van politieke bonden in verschillende Duitse steden. Deze Hanze ging handel drijven met kooplieden van elders, die daarbij deel hadden aan de Hanzeprivileges, dus daardoor Hanzegerechtigd waren.

Deze handelaren woonden grofweg in het gebied van de Zuiderzee, Finse Golf, Baltische Zee en Thuringen.

Lubeck is steeds de belangrijkste Hanzestad gebleven, zelfs in de bloeitijd (14e en 15e eeuw), waarbij ruim 150 steden aangesloten waren, en daar waren grotere steden bij.

Hun voornaamste doel was, om de kooplieden in den vreemde te beschermen, en de handel uiteraard, en de handelsactiviteiten uit te breiden. Al deze activiteiten hadden wel tot gevolg, dat in dat hele gebied de taal als Neder Duits gangbaar werd, en welke na 1700 langzamerhand tot een dialect is vervallen.

Op gegeven moment, bezat de Hanze vrijwel volledig een monopoliepositie op de Oost- en Noordzee, handelslijn was daarbij, Novgorod, Tallinn, Lübeck, Hamburg, Brugge en Londen.

Zij hadden daarbij vaak de beschikking over een pakhuis voor hun goederen, soms zelfs een gedeelte van een stadswijk voor huisvesting etc. Zo hadden kooplieden uit Keulen al in 1130 een vergunning voor een verblijfsplaats, en later de beschikking over een huis de Guildhall aan de Theems in Londen.

Dat was een doorn in het oog van de Deense koning Waldemar IV, hij was het die de belangen van de Hanze bedreigde, en ook al was de Hanze een handelsorganisatie, zij schroomden niet om Denemarken de oorlog te verklaren, en in 1368 moest Waldemar IV de overmacht van de Hanze erkennen, omdat die Denemarken versloeg, het bracht de Hanze veel macht, roem en geld op. Deze oorlog kon betaald worden, omdat het lidmaatschap een heel hoge vaste contributie vereiste, zeker omdat militair ingrijpen veel kosten met zich meebracht.

Ook trad de Hanze op tegen zeerovers, welke in de Oost en Noordzee in die periode geen droog brood konden verdienen.

Andere handelaren, welke geen lid waren van hun Hanze, kregen beperkende maatregelen opgelegd, zelfbescherming, en verzet tegen aantasting van verworven posities, stonden hoog op de agenda’s van de vergaderingen welke regelmatig plaatsvonden.

Ook Steden konden te maken krijgen met de Hanze, als zij maatregel;en troffen die de handel van de Hanzeleden in de weg stonden, konden zij uitgesloten worden van het handelsverkeer, en neem maar aan dat zij dan snel hun maatregelen aanpasten, Londen en Brugge hebben er mee te maken gehad.

In de 14e eeuw waren daarbij ook de gebieden van Zuid Duitsland, Italië over land, en via de zee met Frankrijk, Spanje en Portugal bijgekomen.

In de 15 eeuw, trad er verval op in het machtige Hanzeverbond, dat kwam vooral door de steeds machtiger wordende Hollandse steden, terwijl de Zuid Duitse steden ook een steeds belangrijkere plaats voor zichzelf opeisten.

De Overzeese handel nam de plaats in van de Noord-Oostzeehandel, de macht van de vorsten werd groter, en nieuwe verkeersroute’s deden hun intrede.

Daarbij was de concurrente natuurlijk moordend, en kwam hun monopoliepositie in gevaar, en verdween geleidelijk.

Het was in 1669 dat de laatste Hanzevergadering plaatsvond, welke nog maar door 6 steden werd bezocht.

Dat het niet altijd voorspoedig ging, moge duidelijk zijn. Vooral de werkende klasse, had niet veel op met het heersende patriciaat, zij hadden geld en macht, en zoals zovaak begint het volk te morren.

In Lübeck, maar ook in andere welvarende Hanzesteden, komen steeds vaker opstanden en onlusten voort, en krijgt de Hanze steeds vaker te maken met de voortschrijdende economische moeilijkheden en sociale onrust binnen hun Hanzegebied.

Tot op de dag van vandaag, zijn Lübeck, Hamburg en Bremen zich steeds Hanzestad blijven noemen, en komen daar heden ten dage steeds meer zich Hanzestad noemende plaatsen bij.

Hieronder alle Hanzesteden, of Hanzekantoren, welke lid, of lid geweest zijn van de machtige Duitse Hanze.

Hanzesteden ca. 1150-1650


Ahlen, Alfeld, Allendorf, Altena, Anklam, Arnhem, Arnsberg, Ascherleben, Attendorn, Balve, Beckum, Belecke, Belgard, Berlin, Bielefel, Blankenstein, Bocholt, Bochum, Bockenem, Bodefeld, Borgentreich, Borgholz, Borken, Brakel, Brandenburg, Braunsberg, Braunschweig, Breckerfeld, Bremen, Breslau, Brilon, Buxtehude, Coesfeld, Colln, Danzig, Demmin, Deventer,Dinant, Doesborg, Dorpat, Dorsten, Dortmund, Drolsgagen, Duderstadt, Dulmen, Düsseldorf, Duisburg, Einbeck, Elbing, Emmerich, Erfurt, Essen, Eversberg, Fellin, Frankfurt/oder, Freienohl, Furstenau, Gardelegen, Geseke, Gottingen, Goldingen, Gollnow, Goslar, Greifenberg, Greifswald, Grevenstein, Grieth, Gronau, Groningen, Hachen, Hagen, Halberstadt, Halle/Saale, Haltern, Hamburg, Hameln, Hamm, Hannover, Harderwijk, Hasselt, Hattem, Hattingen, Havelberg, Helmstedt, Herford, Hildesheim, Horde, Husten, Iburg, Iserlohn, Kallenhardt, Kalmar, Kamen, Kammin, Kampen, Kiel, Koln, Konigsberg, Koslin, Kokenhusen, Kolberg, Krakau, Kulm, Kyritz, Langscheid, Lemgo, Lemsal, Lippstadt, Lubeck,Ludenscheid, Luneburg, Lunen, Magdeburg, Melle, Menden, Merseburg, Minden, Muhlhausen, Munster, Naumburg, Neheim, Neuenrade, Neuss, Neustadt, Nieheim, Nimwegen, Nordhausen, Nordheim, Nykoping, Oldenzaal, Olpe, Ommen, Osnabruck, Osterburg, Osterode, Paderborn, Peckelsheim, Perleberg, Pernau, Plettenberg, Pritzwalk, Quakenbruck, Quedlinburg, Ratingen, Recklinghausen, Reval, Rheine, Riga, Roermond, Roop, Rostock, Rugenwalde, Ruthen, Salswedel, Schlawe, Schwerte, Seehausen, Soest, Solingen, Stade, Stargard, Stavoren, Stendal, Stettin, Stockholm, Stolp, Stralsund, Sundern, Tangermunde, Telgte, Thorn, Tiel, Treptow, Uelzen, Unna, Uslar, Venlo, V0rden, Vreden, Warburg, Warendorf, Warstein, Wattenscheid, Wenden, Werben, Werl, Werne, Wesel, Westhofen, Wetter, Wiedenbruck, Windau, Wisby, Wismar, Wollin, Wolmar, Zaltbommel, Zutphen, Zwolle.

Hanze handelskantoren en handelsposten

Aalborg, Abo, Aarhus, Antwerpen, Bergen, Boston, Brugge, Colchester, Dragor, Falsterbo, Hul, Ipswich, King’s, Lynn, Koge, Kopenhagen, Kowno, Landskrona, Lodose, London, Malmo, Nastved, Narwa, Newcastle, Norwich, Nowgorod, Oslo, Pleskau, Polozk, Ronne, Sandwich, Scarborough, Simris, Skanor, Smolensk, Tonsberg, Viborg, Wilna, Yarmouth, Ystad.


Anton Heijmerikx, Lathen

Colofoon:

Hanzeaffische (1998?)

Standaardencyclopedie

Encyclopedie Winkler Prince

Internetsite’s

4 gedachten over “Hanze, het Hanzeverbond, en zijn leden

Laat een reactie achter op pieter Reactie annuleren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: