De wereld van St.Nicolaas

Sinterklaas is het kleurrijkste feest van ons land, met de langste traditie. Het is daarom jammer en verontrustend, dat de goedheilig man dreigt ingehaald te worden door de Kerstman, een 19 eeuwse parvenu, die gestimuleerd door banale commercie en een trend tot Amerikanisering, zich al vanaf half november begint te manifesteren op hinderlijke wijze, tot verdriet van Sinterklaas, een oude man die zich moeilijk kan verdedigen.

De goedheilig man werd omstreeks het jaar 270 geboren in Patras, een plaatsje dat toen in het Oost-Romeinse of Byzan­tijnse rijk lag, het tegenwoordige Turkije. Hij werd Nikolaos genoemd, naar een oom die in een naburige gemeente hoofd van het klooster Nieuw Zuon was. Reeds kort na de geboorte bleek reeds, dat het een bijzonder kind was, zo bleek de pasgeborene reeds zonder hulp rechtop in zijn badje te kunnen staan en weigerde hij op door de kerk voorgeschreven vastendagen de borstvoeding van zijn moeder. Hij groeide op als een leergie­rige en intelligente en aardige jongen, die zeer godsdienstig was. Hij ging dan ook theologie studeren. Na zijn studie kreeg hij al gauw de zeggenschap als tijdelijk beheerder over het klooster van zijn oom, die op pelgrimstocht ging naar Jeruza­lem. Hij deed het zo goed, dat hij binnen de kortste keren tot bisschop werd benoemd in nabijgelegen stad Myra, waar hij zijn hele verdere leven is blijven wonen, ondanks dat hij vele reizen maakte, en vele plaatsen heeft bezocht. Myra bestaat nog steeds, maar heet tegenwoordig in het Turks Demre.

Reeds bij zijn leven werd de bisschop Nikolaos een legende, allerlei daden en bijzonderheden en vooral wonderen werden aan hem toegeschreven, en enkelen zijn wereldliteratuur geworden.

Zoals de hulp aan drie dochters van een verarmde edelman uit de stad Myra, hun vader had geen geld meer om een bruidschat van een hunner te betalen aan de toekomstige schoonzoon. Dat betekende in die tijd dat de meisjes geen kans hadden om een huwelijk aan te gaan, en mogelijk zelfs een toekomst tegemoet te zien als dienstbode, slavin of in het ergste geval als sexpoes. Bisscho Nikolaos, die niet onbemiddeld was, ging s’avonds naar de woning van de arme edelman, en wierp een beurs met geld door het open raam, wel 300 gouden florijnen. Zodoende kon de oudste dochter fatsoenlijk trouwen, later gevolgd door wederom een beurs met geld voor de volgende dochters, en bij de laatste dochter, kwam de edelman erachter, wie de goede gever was, en zodoende is nog steeds met St.Niko­laas de gewoonte om chocoladegeld in zakjes als surprise te schenken, als herinnering aan deze edele daad. En de specu­laaspop, die eigenlijk steeds ‘vrijer’ wordt genoemd, symboli­seert de echtgenoot die de arme meisjes ten slotte kregen. De harten van suikergoed zijn daarbij het symbool van de liefde.

Tijdens zijn leven bezocht Nikolaos meerdere keren het Heilige Land, tijdens die zeereizen wist hij vele malen de stormen te bezweren, en scheepsrampen te voorkomen, en zodoende werd hij de patroonheilige van de zeelieden en van vele havensteden, o.a. Amsterdam. En zelfs van het grote Rusland, waar het de heilige is bij uitstek.

Al berusten de meeste wonderen en grote daden van de goede Sint op legendevorming, toch zijn er nog genoeg historische feiten over, die getuigen van grote daden. Zo was hij een grote persoonlijkheid, die zijn mening niet bepaald onder stoelen of banken stak. Bekend is, dat hij bij het eerste concilie in Nicea in het jaar 325 onder voorzitterschap van niemand minder dan keizer Constantijn de Grote, Nikolaos een geweldig meningsverschil kreeg met zijn tegenstander Arius over theologische kwesties. Op het hoogtepunt van de discus­sie, stond de befaamde bisschop laaiend van woede op, liep waardig naar zijn tegenstander, en gaf hem ten aanzien van meer dan 300 andere bisschoppen en kardinalen een klinkende klap in zijn gezicht, en dat zou heden ten dage wereldnieuws zijn, en helaas ziet men dat in vele heetgebakerde landen  steeds meer.

De heilige Nikolaos stierf op 6 december te Myra, vermoedelijk in het jaar 342, hij werd dus ongeveer 72 jaar, en de verering voor de grote man nam vanaf die tijd alleen maar toe. De Nikolaos cultuur verspreidde zich over klein Azie en geheel Europa. Door de Nederlanders werd in de 17e eeuw de St.Nico­laas traditie meegenomen naar Amerika, alwaar later bij de Engelse kolonisten een kruising ontstond met de Kerstman tot de figuur die men thans Santa Claus noemt. In de wereld zijn er miljoenen mensen naar hem genoemd, iedereen kent wel een Klaas, Nico, Nicole of iemand die de achternaam Klaassen draagt.

Het graf van Sint Nikolaos in Myra werd een bedevaartsoord totdat het Byzantijnse Rijk in de 11 de eeuw in verval raakte en de Turken het geboorteland van Nikolaos bezetten.

Vanuit het Italiaanse Bari, organiseerden 87 dappere mannen een expeditie naar Myra in 1087, en zij zagen kans om onder levensgevaarlijke omstandigheden het stoffelijk overschot van Nikolaos in veiligheid te brengen. Maar de geest van Sinter­klaas groeide uit tot een universeel symbool van goedheid, vriendelijkheid en rechtvaardigheid, talrijke culturen hebben hieraan meegewerkt. De befaamde schimmel, het witte paard van de sint, is in wezen het ros Sleipur van de oud Germaanse god Wodan, die zich op dit paard door de lucht verplaatste en ook op de daken van de huizen kon landen, Zwarte Piet, de onaf­scheidelijke hulp van de Sint, was aanvankelijk het symbool van de duivel die door de Sint werd bestreden en onderworpen. Veel later werden Sint en Piet symbolen van het menselijk bestaan met al zijn contrasten van goed en kwaad, vreugde en verdriet, verzoening of straf, en het strooien van pepernoten is een van oorsprong heidens vruchtbaarheidsritueel dat ver­want is aan het strooien van rijst of confetti over de hoofden van bruidsparen.

Zo groeide de Sint tot een persoonlijkheid die te groot werd voor de christelijke religie waar hij uit voortkwam. Reeds in de 16 e eeuw verzetten de calvinisten zich tegen de Sinter­klaasvieringen, op grond van Paapse afgoderij. In 1607 werd in Delft zelfs het bakken van pepernoten of speculaas verboden.

En nog zijn er heden ten dage orthodox protestantse scho­len die de Sint als een roomse infiltrant beschouwen, maar ook de katholieke kerk liet zich niet onberoerd en liet de heilige vallen als een baksteen, want in 1969 werd door het Vaticaan besloten dat na 1 januari 1970 de viering van 6 december als naamdag van Sint Nicolaas niet langer meer verplicht was. Evenwel hoeft de figuur van Sinterklaas zich geen zorgen meer te maken over religieuze scherpslijpers of bang te zijn een proces aan de broek te krijgen vanwege discriminatie door mensen die bezwaar maken tegen de positie van zwarte Piet.

Als op Sinterklaasavond de kinderen met een mengeling van vreugde, angst en grote spanning de komst van de goed heiligman en zijn knecht afwachten, de surprises worden opengemaakt en de zelfgemaakte gedichten worden voorgelezen, dan moet men zich realiseren dat er een oeroude traditie de huiskamer binnenkomt. Maar alleen de nog onbedorven ogen van kinderen kunnen duidelijk zien waar volwassenen vaak blind voor zijn, namelijk dat Sint Nicolaas écht bestaat. Vandaar ook dat volwassenen uitwijken naar Kerstmis en pakjes leggen onder de kerstboom, en zo meedoen aan vercommercialisering van tradi­ties.

 

Anton G.M.Heijmerikx, Lathen

2 gedachten over “De wereld van St.Nicolaas

Laat een reactie achter op marjon de valk Reactie annuleren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: