Honger in Duitsland in de jaren 1945-1949

Mei 1945, het einde van de 2e wereldoorlog, een lange tijd van doffe ellende is voorbij.

Europa bevrijd, en ook het overgrote deel van de bevolking van Duitsland voelt dat als een bevrijding.

Een periode ook waarin bijna iedereen honger leed, en allemaal hopen zij dat het nu beter zal gaan, maar niets is minder waar.

Het ergste is het gesteld in Duitsland, het land wat weliswaar schuld heeft aan de ontstane situatie, maar de schuldigen zijn of dood of gevangen genomen, en krijgen dan goed te eten in de gevangenis zolang als zij daar moeten doorbrengen.

Maar het overgrote deel van de burgerbevolking is over het algemeen onschuldig, maar toch uiteindelijk slachtoffer.

De overgrote meerderheid heeft niet gevraagd om de vernietiging van hun vaderland, het was de minderheid die hen in het verderf heeft gestort, weliswaar liep de grote massa wel mee aan het begin rond 1930, maar economisch gezien was dat niet zo verwonderlijk.

Geen werk, daardoor geen inkomen en ook geen eten of ook maar een klein beetje toekomst, en vaak wel een hongerend gezin. En dan komt er een leider, die voor werk en inkomen kan zorgen, maar dan moet men wel lid zijn van zijn partij, de NSDAP, anders heeft men nog niets.

De andere keus is geen partijlidmaatschap, en daardoor tegen Hitler, maar dan is de kans erg groot om in een van zijn werkkampen te komen voor een heropvoeding, kampen die al vanaf 1932/33 in grote getale in Duitsland aanwezig zijn.

Dat de NSDAP geen respect voor wie dan ook had, bewijst wel, dat zij zelfs een Nobelprijswinnaar Carl von Ossietzky (1889-1938), in een kamp opsluiten, en hij aan de gevolgen daarvan is overleden, en de wereld wist ervan, maar keek toe, en wat moet je dan als gewone sterveling.

En ook was men verplicht lid van de Hitler-jugend als men 16 jaar werd, of Hitler-madel.

En ver na de 2e wereldoorlog zijn er mensen in Nederland, die zich storen aan zo.n lidmaatschap, Prins Bernard, Prins Claus, Paus Benedictus XVI, en in Duitsland worden verschillende vooraanstaande schrijvers anno 2007 daarop aangekeken.

Wel wat gemakkelijk, levend in het heden, en kijkend naar Afghanistan, Palestina, Darfur, Irak, Iran, het vluchtelingen probleem, de aids-problematiek in de wereld, milieu enz. enz. en daarbij denkend, wat kan ik als eenling daar nu aan doen, maar wel over anderen oordelen en veroordelen en aan geldinzamelingsacties doe je niet mee, onder het mom van het blijft toch maar aan de strijkstok hangen.

Maar let wel, als niemand iets doet, en morgen, morgen blijft gebeurt er niets.

In de slechte tijden van de dertiger jaren van de vorige eeuw, was die keus niet zo moeilijk te maken ook nog in een periode dat het politieke bewustzijn nog niet ver gevorderd was.

Maar diezelfde massa is mei 1945, zij het ongewild slachtoffer, en worden bezet door de 4 grote mogendheden Amerika, Rusland, Engeland en Frankrijk, met daarbij nog o.a. Polen die aan de zijde van een der grote mogendheden hebben meegevochten. Frankrijk overigens heeft bij de bevrijding van Europa een veel kleinere rol gespeelt, zij mochten als grote natie meedoen bij de tijdelijke verdeling en bezetting van Duitsland.

Duitsland, in 1945 een land wat grotendeels in puin ligt, waar de Trummervrouwen een leidende rol hebben gespeeld bij het weer proberen op te bouwen van Duitsland, door allereerst gigantisch veel puin te ruimen, omdat er te weinig mannen zijn om dat werk te doen. 3.5 miljoen Duitsers zijn omgekomen de afgelopen jaren, het meest uiteraard de soldaten aan het front.

Puin ruimen met simpele middelen, vrijwel meestal met hun blote handen. In Duitsland staan hier en daar standbeelden, de Trummervrouwen voorstellende zoals voor het stadhuis van Dresden.

Vele mannen zijn ook krijgsgevangen gemaakt, vooral aan het Oostfront, en het duurde nog jaren voordat zij mogen terugkeren.

Ook zijn velen uit hun huizen verdreven door de nieuwe bezetters, denk hierbij aan soldaten die aan de zijde van de geallieerden hebben meegevochten voor het verslaan van Hitler Duitsland, en de bevrijding van Europa. Het waren bijvoorbeeld Polen, die na de bevrijding niet meer terug konden keren naar Polen, omdat de Sovjet-Unie hun land had bezet.

Zij kregen huizen toegewezen, waar Duitsers in woonden, die gedwongen werden te vertrekken.

Zo moesten ca. 1.000 inwoners van Haren hun huis verlaten, zonder dat er ook maar iemand medelijden met hen had, en waarom ook, de gedachte leefde direct na de oorlog toch van alle Duitsers zijn slecht, en eigen schuld dikke bult.

Ook het aantal vluchtelingen vanuit het oosten van Duitsland is onrustbarend hoog, zij vluchten allemaal voor het Russische Rode leger, waarvan de verhalen alleen al iedereen met afgrijzen doet vluchten.

Menig vrouw jong of oud, is door Russische soldaten verkracht, gemarteld en vermoord, en het gebeurde niet zelden dat zij naakt aan hun eigen huisdeuren werden gespijkerd, geen wonder dat je daarvoor hard weg wil lopen, met achterlating van huis en haard.

Ca. 9.5 miljoen vluchtelingen stromen de westelijke bezettingsgebieden van de 4 mogendheden binnen, zodat er ca 10 % meer inwoners zijn in 1945 dan in 1939 bij het uitbreken van de oorlog, terwijl er in de tussenliggende periode ca. 6 miljoen Duitse inwoners soldaten en burgers zijn omgekomen.

Wie op vakantie gaat, of is geweest in Duitsland, en er oog voor heeft, zal zich verwondert hebben over het grote aantal monumenten voor de omgekomen soldaten in de 1e en de 2e wereldoorlog. En als men dan de moeite neemt om hun namen te tellen, en bemerkt hoe groot dat aantal is in vergelijking soms met het aantal inwoners van het dorp waar het monument staat, dan kun je alleen maar constateren dat die verhouding wel erg scheef is.

Maar al die overgebleven en vluchtelingen moeten eten, eten wat zij zelf niet hebben, en wat ook niet voorhanden is in een vrijwel verwoest land.

Die vluchtelingen uit de oostelijke gebieden, hebben huis en haard verlaten, en dat is des te schrijnender, want dat gebied was eigenlijk de graanschuur voor het westelijke deel van Duitsland.

Op hulp van andere landen hoefde men voorlopig niet te rekenen, buiten het feit dat ieder ander land problemen genoeg had met zijn eigen voedselproblemen en de wederopbouw, had men ook niet veel sympathie voor de Duitsers, eigen schuld dikke bult, zal men gedacht hebben, maar zoals gezegd gevangen genomen oorlogsmisdadigers hadden het in de gevangenis niet slecht wat eten betreft.

Maar ook vluchtelingen uit de grote steden in het westen waren op de vlucht geslagen, in hun woongebieden was het niet meer om uit te houden, onophoudelijk werden de steden gebombardeerd, het hele Ruhrgebied lag in puin, alle Duitse havensteden hadden er flink van langs gekregen, en zelfs Dresden, waar geen enkele noodzaak aanwezig was om te bombarderen, werd platgegooid in de avonduren van 13 februari 1945.

Het was een der grootste bombardementen die plaats vond en door de Amerikanen en Britten gezamenlijk werd uitgevoerd. Alleen al dat bombardement koste aan 35.000 onschuldige mensen het leven. Momenteel gaan er stemmen op, om dat bombardement als een oorlogsmisdaad te bestempelen, omdat de militaire noodzaak ten ene male ontbrak, iets wat de geallieerden in februari 1945 wisten.

Zulke bombardementen, brachten nieuwe stromen vluchtelingen op pad.

Maatregelen bleven dan ook niet uit, per hoofd van de bevolking, werd tussen 900 en 1000 calorien uitgedeeld aan bewoners in enkele steden in het Ruhrgebied in juni 1945, die voor de capitulatie nog op ca. 2000 calorien lag.

Vanaf augustus 1945 komen er nog meer vluchtelingen westelijk Duitsland binnen, als gevolg van overeenkomsten in Potsdam afgesproken tussen de 4 mogendheden.

Eind 1945 als het weinige van de oogst binnen wordt gehaald, kan men het ergste voorkomen, en brengt het de inwoners, zij het erg moeizaam de winter van 1945/46 door.

Op 22 november 1945 sluiten 22 verschillende hulporganisaties een verbond onder de naam CARE, om Europa en ook Duitsland de helpende hand te bieden, maar het duurt nog tot half juli 1946 als de eerste voedsel pakketten arriveren.

Voedsel pakketten die eigenlijk uit het Amerikaanse leger kwamen, en die over waren toen de oorlog voorbij was.

1 pakket was voor 10 militairen bedoeld, en mede daardoor zaten er ook sigaretten in.

Menig Duitser is mede door de inhoud met sigaretten gaan roken.

Het is in het voorjaar van 1946 als er een nieuwe hongersnood dreigt, alle voedsel voorraden zijn op, en CARE pakketten laten nog op zich wachten.

Het Britse leger begint in maart 1946 met het geven van eten aan de meest kwetsbaren, de kinderen, en het Amerikaanse leger volgt dat voorbeeld kort daarna.

Overigens heeft Care van juni 1946 tot januari 1947 5 miljoen van die noodrantsoenen naar Duitsland verscheept.

In de zomer van 1946 is er een ernstig tekort aan aardappelen, zeker in de grotere steden, en menigeen gaat op zoek naar aardappelen op het platteland, hongertrektochten zoals die ook in de winter van 1944/45 in Nederland plaats vonden.

Als dan de winter invalt, heeft men de pech dat die uiterst koud is, een der koudste sinds mensenheugenis, temperaturen tot bijna -30 graden waren meer regelmaat dan ongewoon in de hongerwinter van 1946/47.

En als er dan voedsel was, kon men het niet vervoeren, de hele infrastructuur was vernietigd en of kapot zoals wegen en bruggen, en wat inmiddels herstelt was, lag onder meters dikke sneeuw en ijzel.

Dagenlang kreeg men dan ook niet meer te eten dan 3 snee droog brood en een kop drinken, vaak was er ook gewoon niets, boter en of beleg waren zeldzaamheden, en goud waard op de zwarte markt, die in tijden van bittere armoede er altijd wel zijn.

Ondervoeding, ziek zijn of dakloos, betekende meestal een zekere dood, anderen overleefden simpelweg, omdat men de drang voelde om te overleven omdat men voor zijn of haar kinderen moest zorgen.

Maart 1947 komt er eindelijk een eind aan de winter, maar de levensmiddelendepots zijn leeg, en de hulp goederen van de geallieerden zijn bij lange na niet voldoende om de uitgehongerde bevolking te voeden, een bevolking die ook nog hard moet en wil werken aan de wederopbouw van Duitsland.

Het volk begint te morren, en te demonstreren, en met soms wel honderdduizenden bevolkten zij de straten om te demonstreren, en dat bij herhaling.

Ook de arbeiders in het Ruhrgebied komen in opstand, protesten in Essen, Dusseldorf, Wuppertal, Hagen, Dortmund en Keulen, maar ook scheepswerfarbeiders in Hamburg sluiten zich aan bij de protesten.

Op 3 april 1947 komt het zelfs tot een algemene staking van 300.000 mijnwerkers in het Ruhrgebied.

Als dan door de droge zomer van 1947 er ook nog een misoogst dreigt, komen de Amerikanen met meer hulp op de proppen, ook al omdat zij erg bang zijn dat de Sovjet-Unie die hulp zou kunnen gaan geven, en zij goodwill verliezen.

Overigens is de situatie in het door de Russen bezette gebieden minder ernstig, omdat zij meer mogelijkheden hebben om zelf eten te verbouwen, en veel inwoners als vluchteling richting het westen zijn vertrokken, en daardoor zijn beduidend minder mensen van voedsel afhankelijk.

Maar het duurt toch nog tot eind 1948 voordat protesten en de hongersnood in Duitsland op zijn eind beginnen te lopen, gelden uit het Marshall-plan zorgen er tenslotte voor, dat o.a. de landbouw weer kan opkrabbelen en voor de voedselvoorziening kan zorgen.

Men kan rustig stellen, dat na aanvankelijk in de steek gelaten te worden, internationale hulp de Duitsers heeft doen overleven, maar ook de taaiheid van zijn inwoners en de goedwillende onder hen, om na de val van Hitler te laten zien waartoe zij ook in staat waren en zijn.

Anton G.M.Heijmerikx
Colofoon. Diverse internetsites.
Das Drittes Reich- Atlas verlag

2 gedachten over “Honger in Duitsland in de jaren 1945-1949

  1. De Duitsers hebben zelf genoeg elende meegemaakt,er waren
    genoeg Duitsers die alles verafschuwden wat met Hitler te maken had,waren dan ook (uit principe )niet bereid van welke partij dan ook lid te worden,ik ken vele mensen van Duitse afkomst, die Joodse mensen weghaalden uit Duitsland,of lieten onderduiken,met gevaar voor eigen leven. Het ergste vind ik dat er geschreewd word op 4 mei,dit mag nooit meer gebeuren!! en
    houden dan 5 minuten stilte.
    Terwijl men op dat zelfde moment,in vele landen alweer bezig is hele volkeren uit te moorden, genocide, schenden van mensenrechten,uithongeren,kortom de geschiedenis herhaalt zich ! wie houd wie dan voor de gek?
    Mieke.

    Like

  2. Dresden 1945

    Oh, stervende stad, wie blust nu je branden?
    Je huizen en kerken gaan allen kapot.
    Nu heerst er slechts honger en vuur in je landen.
    Wie gelooft er zo nog in vertroostende handen
    en in de oneindige liefde van God?

    Het duivels geweld, dat zich stort op je erven,
    verschroeit het gejammer van mensen in nood.
    En niet alleen bommen gaan dreunend aan scherven,
    maar ook het vertrouwen van hen die nu sterven
    en baden tot God om hun dagelijks brood.

    De daders ontliepen een schandelijk lot;
    nooit stelde een rechter hen vragen.
    Zij schonden onnodig het hoogste gebod.
    Waarom gingen deuren voor hen niet op slot slot
    en werd zo hun schuld ook begraven?
    ——

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: