Europa’s laatste slachtveld in WOII.

Weinigen zullen er van gehoord hebben, maar het laatste slagveld in WOII speelde zich af op het eiland Texel, en duurde zelfs tot 2 weken na de capitulatie van Duitsland.
Texel was tijdens de 2e wereldoorlog onderdeel van de Atlantikwal, een verdedigingslinie voor eventuele invallen vanuit zee,en werd bewaakt door Duitse troepen aangevuld met Russische krijgsgevangen. Dit laatste gebied enige uitleg. In de visie van de Nazi’s, waren Russen Untermenschen, mensen van het ergste soort, een uitspraak van de nazi’s was bijvoorbeeld, de enige goede Rus is een dode Rus, overigens was die uitspraak ook van toepassing vanuit Russische optiek ten opzichte van de Duitsers.
Deze Russische krijgsgevangen waren gevangen genomen tijdens de veldtochten van de Duitse legers tegen Rusland, en afgevoerd naar Duitse kampen, als zij tenminste niet direct gefusilleerd waren bij hun gevangenname.
Onder erbarmelijke en mensonterende omstandigheden, waarbij deze gevangenen bij bosjes omkwamen, werden zij in de gelegenheid gesteld om “vrijwillig” dienst te nemen in het Duitse leger. Velen hebben dat gedaan, men kreeg in elk geval voldoende te eten, kleding en huisvesting was daarmee ook geregeld, en men had meer kans om het te overleven.
In de verschillende kampen waar de Russen krijgsgevangen werden gehouden, en zeker daar waar Russen uit omringende landen zoals Kaukasie, Georgië«, Wit Rusland en andere satellietlanden vastzaten, kregen bezoek van officieren die hun taal vloeiend spraken. Zij kregen het verhaal te horen, dat als zij dienst namen in het Duitse leger, zij kregen te horen, dat als Hitler de Sowjet Unie had overgenomen, er een vrij en zelfstandig eigen land zou ontstaan. Stalin die bijv. al vanaf 1921 Georgië met stalen hand dictatoriaal bezet hield, was niet bepaald populair, en een eigen staat leek de Georgiërs wel wat, en eten, drinken en kleding was iets waar het in het concentratiekamp aan ontbrak, puur lijfsbehoud dus.
Probleem was echter wel, dat Stalin bevolen had, om tot het uiterste te vechten tegen de Duitsers, als men dat niet deed, had men niet genoeg zijn best gedaan.
Vele Russen, die ondanks alle ellende die zij hadden meegemaakt, na de oorlog in Rusland terugkeerden, ondervonden dat alsnog aan den lijve, en werden in Russische gevangenissen en werkkampen opgesloten, en kwamen daarbij alsnog bij bosjes om het leven.
Ook speelde een grote rol, dat Duitsland zo ontzettend veel soldaten verloor in de oorlog, dat zij op alle mogelijke manieren probeerden hun gelederen aan te vullen, op het laatst van de oorlog kwamen zelfs 16 en 17 jarigen onder de wapenen.
Op 6 februari 1945 werd een infanteriebataljon bestaande uit Duitse en militairen uit Kaukasie afgelost door een bataljon van 400 Duitse en 800 Georgische militairen.
Enkel de Duitse militairen hadden de beschikking over munitie, wantrouwend als zij waren over hun collega militairen.
Verder waren er nog ca. 800 Duitse militairen op Texel gestationeerd.
Texel had tot dan toe, weinig van de oorlog gemerkt, weliswaar waren vele mannen van het eiland naar Drente gestuurd voor de arbeidsinzet, maar er was geen strijd geweest, en zelfs honger was er op het eiland niet of nauwelijks.
Texel was onderdeel van de Atlantikwal, een verdedigingslinie, en had twee grote batterijen in de duinen staan voor dat doel, en tevens kon men indien nodig, ondersteuning verwachtten vanuit Vlieland en van de vaste wal, Den Helder.
Nu gingen er geruchten binnen het bataljon, dat 500 hunner overgeplaatst zouden worden naar het vaste land naar Arnhem om precies te zijn, om daar tegen de geallieerden te vechten.
En dat was het laatste wat zij zouden willen. Er werd hun ter voorbereiding op de overplaatsing munitie uitgedeeld in opdracht van de Duitse commandant Klaus Breitner op 5 april 1945 aan alle militairen, ook aan de Georgiërs, later bleek dat nu juist een grote vergissing te zijn.
Nu zij de beschikking hadden over munitie, besloten zij tot opstand te komen om teneinde samen met een handvol leden ondergrondse waarmee zij contacten onderhielden, Texel te veroveren om het aan de geallieerden over te kunnen geven, tevens om hun leven te proberen veilig te stellen.
Zij voerden de Duitse militairen Wodka, waardoor een groot deel dronken was, en om 1 uur s’nachts gingen zij over tot daden, door zoveel mogelijk Duitse soldaten met messen, dolken en bajonetten om te brengen, om zodoende zoveel mogelijk lawaai te voorkomen, en munitie te sparen.
Dat laatste was niet enkel verwonderlijk omdat geweren nu eenmaal veel herrie maken, maar als Russische soldaten na gevangenname door Duitsers vermoord werden, gebeurde dat in heel veel gevallen op dezelfde wijze, omdat het zonde was in Nazi ogen, om ook maar een kogel aan een Rus te spenderen.
Zo werden ca. 400 Duitsers vermoord, en ook door de ondergrondse overgeleverde Duitse officieren, werden ter plekke door de Georgiërs omgebracht, een daad die de ondergrondse later betreurt heeft. Ook de Duitse commandant Breitner was onder de slachtoffers.
Ook werden tegelijkertijd de batterijen aangevallen, maar die kregen de Georgiërs niet in handen.
Reeds de volgende dag begonnen diezelfde batterijen geholpen door die van Vlieland en Den Helder het eiland te beschieten, waarbij vele huizen zwaar beschadigd werden, en de eerste burgerslachtoffers vielen.
De bevolking van Texel steunde in overgrote meerderheid de opstand van de Georgiërs, zonder te weten hoe het af zou lopen. Als straf werden vrijwel direct 14 willekeurige Texelaars opgepakt en afgevoerd naar onbekende bestemming. Onderweg zien vier hunner kans om van de vrachtwagen te springen, en redden zo hun vege lijf, de andere tien worden gefusilleerd, evenals 70 opgepakte  Georgiërs.
De Duitsers stuurden al heel snel versterking naar Texel, en namen strategische delen van Texel weer in bezit. Dat ging gepaard met grote verliezen aan Duitse kant.
Duitse militairen liepen met kleine tussenruimte over het eiland om zodoende het gebied uit te kammen op vijandelijke Georgiërs, maar waren daarbij een gemakkelijk doelwit. Maar toch werden de opstandige Georgiërs naar het noorden van Texel teruggedrongen, waar hun militaire leiders Congladze in de Eierpolder, Loladze rond het vliegveld en Melikia rond de Slufter en vuurtoren bijna 5 weken stand hielden ten koste van vele mensenlevens.
De fanatieke tegenstand van de Georgiërs was verklaarbaar, zij hadden weinig keus. Vielen zij in handen van de Duitsers, dan was hun lot voorspelbaar, mochten zij het overleven, dan zouden zij aan het thuisfront niet veel beters verwachten, en enkele meters achter de vuurtoren was de Noordzee, kortom zij hadden niets te verliezen.
Wel waren de radioverbindingen verloren gegaan, en daarop verliet de reddingsboot Joan Hodshon in het diepste geheim Texel, om met 10 bemanningsleden en 4 Georgiërs naar Engeland te varen, om aldaar de Engelsen over te halen om de batterijen van de Duitsers het zwijgen op te leggen.
Aan die dramatische oproep, is overigens geen gehoor gegeven, wantrouwen van de Engelsen t.o.v. Russen was ook hier mogelijk mede oorzaak van.
Ondanks dat Duitsland in Nederland capituleert op 5 mei 1945, gaat de strijd op Texel gewoon verder, de Duitsers wilden wraak voor hun overleden kameraden, welke door muiterij waren omgebracht.
Wanneer Georgiërs in Duitse handen vielen, moesten zij zich geheel ontkleden, en werden ter plekke doodgeschoten, zij werden als deserteurs behandelt, en mochten daarom niet het Duitse  uniform dragen bij hun fusillade.
Zolang beide kampen niet ontwapend waren, vlogen zij elkaar regelmatig in de haren, met alle gevolgen van dien.
Na tussenkomst van de ondergrondse op Texel en overleg tussen beide kampen werd besloten, dat de Duitsers zich overdag, en de Georgiërs zich s’nachts op straat mogen begeven. Wel werd de bevolking van Texel aangeraden, om de Georgiërs geen onderdak te verschaffen, op straffe van executie.
Maar velen vonden toch met behulp van dezelfde bevolking een veilige plek op het eiland.
Van de drie politieke leiders Artimidze partijsecretaris, Loladze commandant en Gudzabidze politiek commissaris, overleefde enkel Artemidze de strijd. Artimidze was bij naoorlogse bijeenkomsten door veteranen niet bepaald geliefd, niet bekend is wat de problemen precies waren, maar hij was erg goed bevriend met Duitse officieren, en ging bij verlof naar Duitsland.
Op 20 mei 1945 komen dan eindelijk Canadese militairen naar Texel, en is de strijd ten einde.
Een strijd die ten koste ging van vele slachtoffers, 78 Texelaren kwamen om het leven, 476 Georgiërs werden op Texel begraven, en 800 slachtoffers aan Duitse zijde.
Na de capitulatie van de Duitsers op 5 mei 1945, zijn door Duitsers op het eiland nog Texelaars geliquideerd. De 10 al genoemde zijn pas op 22 mei 1945 in hun massagraf gevonden. In 1972 stonden de officieren die verantwoordelijk waren terecht, maar werden vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs.
Het aantal Duitse slachtoffers is niet exact bekend, bronnen spreken van tussen 800 en 2000 slachtoffers.
Nu waren er op Texel ca. 1200 Duitse militairen gelegerd direct voor de opstand, Duitse troepen van het Marineschutsregiment werden overgebracht tijdens de opstand, meesten onervaren en jonge soldaten, waarvan er velen zijn omgekomen bij maar 2000 omgekomen militairen is aan de hoge kant.
Van de Georgiërs overleefden 228 opstandelingen, en zij werden volgens afspraken tussen geallieerden en Rusland, in Wilhelmshafen aan de Sovjet-Unie overgedragen, maar als helden kwamen zij niet terug in hun vaderland, in tegenstelling tot vele andere teruggekeerde Russen die dienst hadden genomen in het Duitse leger werden zij niet ter dood veroordeeld, maar kwamen zij meesten terecht in werkkampen. Pas in 1956 werden zij na de dood van Stalin gerehabiliteerd. De omgekomen Georgiërs liggen begraven op het kerkhof Hogeberg bij Oudeschild.
De Duitse slachtoffers zijn in eerste instantie ook begraven op Texel, maar de meesten zijn later in 1949 overgebracht naar het Duitse soldatenkerkhof in IJsselstein bij Venray.
Na de oorlog werd regelmatig een herdenking gehouden op 4 mei welke door de ambassadeur van de Sovjet Unie werd bijgewoond, tot 1990, toen viel de Sovjet-Unie uit elkaar, nadien werden de herdenkingen gehouden in tegenwoordigheid van de ambassadeur van Georgië.
In 2005 kreeg de herdenking een speciaal tintje, de president van Georgië, Michail Saakasjvili woonde de plechtigheid bij, samen met zijn Nederlandse vrouw Sandra Roelofs.
Al sinds 1945 stond er een Russisch kruis op de fusieladeplaats van de Georgiërs, en ook stond er sinds 1945 een kruis op het kazerneterrein. In 1967 werd het verplaatst vanwege een herinrichting, en nadien kwam men op het idee, om buiten de kazerne een monument op te richten voor alle gevallenen. Er werd een mooi pleintje aangelegd, waarbij het Corps Mariniers zich inspande, om voor de 10 executeerde Texelaars ook een gedenkteken op te richten, een bronzen plaquette met namen en data, een plaquette met een omschrijving van het gebeurde, alsmede het Russische kruis voor de Georgiërs, markeren deze plek.

Anton G.M.Heijmerikx
Colofoon: Drittes Reich- Atlas verlag
Tragedie op Texel-J.A. van der Vlis
Diverse internetsites

One thought on “Europa’s laatste slachtveld in WOII.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: